الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

319

ترجمه گويا و شرح فشرده اى بر نهج البلاغه ( فارسى )

4 - و در سخنان آن حضرت آمده : زنان هنگامى كه به حد كمال رسيدند خويشاوندان پدرى مقدمند . ( 691 . ) « شريف رضى » مىگويد : منظور از نص آخرين درجه هر چيز است ، مانند « نص » در سير كه بمعنى آخرين مرحلهء توانائى مركب است . هنگامى كه مىگوئيم : نصصت الرجل عن الامر » منظور اينست كه آن قدر سؤال از كسى بشود كه آنچه در آن زمينه ميداند بيان كند بنا بر اين « نص الحقائق » بمعنى رسيدن بمرحله بلوغ است كه همان پايان دوره كودكى است . اين جمله از فصيح‌ترين كنايات و شگفت‌آور ترين آنها ، در اين مورد است . منظور امام اين است هنگامى كه زنان به اين مرحله برسند « عصبه » : مردان خويشاوند پدرى كه محرم آنان هستند مانند برادر و عمو به حمايت آنها سزاوارتر از مادرند . و همچنين در انتخاب همسر براى آنها . و منظور از حقاق مخالفت و درگيرى مادر ، با عصبه ، در مورد اين زن است بطورى كه هر - كدام به ديگرى مىگويد : من از تو احق هستم . گفته مىشود : « حاققته حقاقا » بمعنى « جادلته جدالا » : با او به جدال برخاستم . و گفته شده : مقصود از « نص الحقاق » رشد عقلى است يعنى بمرحله‌اى برسد كه حقوق و احكام در بارهء او اجرا شود . اما آن كس كه نص الحقائق نقل نموده منظورش از حقايق جمع « حقيقت » است . اين بود معنى كه « ابو عبيد قاسم بن سلام » براى اين جمله كرده است اما نظر من اين است كه منظور از « نص الحقاق اين است كه زن به مرحله‌اى برسد كه جائز باشد تزويج كند و اختياردار حقوق خود شود ، اين در حقيقت تشبيه به « حقاق » در شتر است ( طبق عادت عرب كه همه چيز را به شتر تشبيه مىكند ) چرا كه « حقاق » جمع « حق » به معنى شترى است كه سه سالش تمام است و آماده بهره بردارى است . « حقائق » نيز جمع حقه است بنا بر اين هر دو تعبير به يك معنى باز مىگردد . هر چند معنى دوم صحيحتر به نظر مىرسد . 5 - و در گفته ديگرى از آن حضرت مىخوانيم : « ايمان » نخست به صورت نقطهء سفيد و درخشانى در دل آشكار مىشود ، و هر اندازه كه ايمان افزايش يابد ، سفيدى آن نقطه گسترش مىيابد ( 692 . ) « لمظه » همچون نقطه سفيد و امثال آن است و از همين باب گفته شده است : « فرس المظ » ( اسب المظ ) ، كه به اسبى گفته مىشود كه بر لبش نقطه سفيدى وجود داشته باشد .